Ođđa arkiivaláhka
Preassadieđáhus | Nr: 6/25 | Almmustahtton: 28.02.2025 | Maŋimuš ođasmahttojuvvon: 04.03.2025 | Kultur- ja dásseárvodepartemeanta
– Go beassat geahččat maŋás vássán áigái, de dat addá maid ođđa ja árvvolaš dieđuid dan birra gos mii leat odne ja guđe geainnu mii galgat válljet ovddosguvlui. Dát ođđa láhka sihkkarastá ahte min oktasaš muittut fuolahuvvojit bures ja leat olámuttos buohkaide, maiddái digitála áiggis, dadjá kultur- ja dásseárvoministtar Lubna Jaffery.
Dálá arkiivaláhka lea jagi 1992 rájes, muhto dan rájes lea digitaliseren ovdánan johtilit, ja hálddahusa bargovuogit leat radikálalaččat rievdan. Dokumentašuvdnahálddašeami ja arkiivabarggu eavttut leat rievdan. Odne ovddidii ráđđehus ođđa arkiivaláhkaevttohusa Stuorradiggái.
Mii lea ođas?
Rievdadusat leat earret eará:
- Lága gustonsuorgi viiddiduvvo. Láhka galgá almmolaš orgánaide lassin gustot maiddái earáide geat dahket mearrádusaid dahje mearridit láhkanjuolggadusaid – ovdamearkka dihte priváhta mánáidsuodjalusásahusaid mearrádusat váldojuvvojit vuhtii. Eará doaimmaide, maid arkiivvaid lea lea stuorra servodatlaš beroštupmi seailluhit, sáhttá maiddái láhka gustot konkrehta árvvoštallama vuođul.
- Hálddahus bargá eanet ja eanet automatiserejuvvon proseassaiguin. Ođđa láhka sihkkarastá ahte buot digitála dieđut mat leat vuođđun mearrádussii, seailluhuvvojit. Dalle beasat maŋŋá oaidnit mot mearrádus dahkkojuvvui.
- Arkiivadoaimmahaga (Arkivverket) namma šaddá Nationálaarkiiva (Nasjonalarkivet). Namma čájeha čielgasit ahte etáhta lea sihke stáhta ja suohkaniid riikkaviidosaš ásahus ja bearráigeahččanorgána.
- Nationálaarkiiva oažžu eanet váikkuhangaskaomiid. Sidjiide addojuvvo vuoigatvuohta geatnegahttit ođđasit ráhkadahttit arkiivamateriála mii lea jávkan, ja sii sáhttet bidjat sáhkuid jus fitnodagat eai čuovvol geatnegahttimiid divvut duođalaš láhkarihkkumiid.
Lága duogáš
Dat ahte dokumentašuvdna dan birra maid almmolaš orgánat doaimmahit leat olámuttos, dagaha ahte lea vejolaš dárkkistit mearrádusaid, sihkkarastit ovttaárvosaš meannudeami, ja láhčit dili almmolaš geahčadeapmái. Arkiivaláhka gáibida ahte orgánat vurkejit dan dokumentašuvnna mii sii lea, ja ahte ásahit vuogádaga ja dollet ortnega nu ahte lea vejolaš gávdnat dan dokumentašuvnna mii dárbbašuvvo.
– Mii eallit áiggis mas mii duos dás eahpidit maid lohkat. Danne lea dehálaš midjiide luohttit dasa ahte eiseválddit meannudit ja hálddašit duođaštusaid dohkálaš vuogi mielde. Dáhtát vižžojuvvojit, juogaduvvojit ja geavahuvvojit viidáseappot ođđa vugiid mielde. Mii fertet diehtit gii lea ráhkadan dieđuid ja makkár oktavuođas, mot dieđut leat geavahuvvon viidáseappot, ja ahte dat eai leat rievdaduvvon ja manipulerejuvvon. Ođđa arkiivaláhka galgá veahkehit min oažžut vástádusa buot daid gažaldagaide, cealká Jaffery.